1. Các giai đoạn lứa tuổi

1.1. Sự phân chia lứa tuổi

Sự phát triển trí tuệ và thể chất của trẻ diễn ra không đồng điều, cần phải phân chia quá trình phát triển của cá thể thành các giai đoạn riêng biệt.

    “Tiêu chuẩn cơ bản để phân chia cá thể thành các giai đoạn riêng biệt là phương thức tác động giữa cơ thể với những điều kiện kiện tương ứng của môi trường trong mỗi giai đoạn đó”.

Sự chuyển tiếp từ giai đoạn là một bước ngoặc, có giới hạn về thời gian. Mọi sự phân chia điều mang tình chất tương đối, vì không thể phân chia rạch ròi ranh giới của các giai đoạn được và giữa chúng bao giờ cũng còn sự quá độ.

Có thể phân chia quá trình phát triển của cơ thể thành những giai đoạn sau:

 

 

- Giai đoạn trong tử cung (270- 280 ngày trước sinh hay 37- 42 tuần).

- Giai đoạn sơ sinh (4 tuần sau sinh hay 28 ngày).

- Giai đoạn bú mẹ (từ 29 ngày đến 12 tháng).

- Giai đoạn nhà trẻ (từ sau 1 tuổi đến 3 tuổi).

- Giai đoạn mẫu giáo (từ sau 3 tuổi đến 6 tuổi).

          - Giai đoạn học sinh (từ sau 6 tuổi đến 18 tuổi)

1.2. Đặc điểm chăm sóc trẻ các lứa tuổi

     a/ Giai đoạn trong tử cung

  Giai đoạn trong bụng mẹ được tính từ khi trẻ cất tiếng khóc chào đời. Giai đoạn này được chia thành hai giai đoạn nhỏ:

          - Giai đoạn phát triển phôi (3 tháng đầu).

          - Giai đoạn phát triển thai nhi (6 tháng sau).

 

 

 

* Đặc điểm sinh lí: Đây là giai đoạn hình thành và phát triển của thai nên tốc độ phát triển rất nhanh về khối lượng, trọng lượng, kích thước theo hướng phân chia tế bào, các nhân  xuất hiện và lớn dần lên. Cụ thể:

  + Chiều cao thai nhi được tính theo công thức: h=n² (n<6).

  + Có nghĩa là trong 5 tháng đầu, chiều cao thai nhi được tính bằng bình phương số tháng tuổi; những tháng sau, mỗi tháng chiều cao tăng được 5cm.

  + Cân nặng thai nhi tăng chậm trong 3 tháng đầu và tăng rất nhanh trong 6 tháng sau.

* Đặc điểm bệnh lí: Bệnh tật của trẻ phụ thuộc vào tình trạng thể chất và tinh thần của người mẹ lúc mang thai.

Thai nhi mắc các bệnh khác nhau hoặc cơ thể không hoàn thiện (sứt môi, hở hàm ếch,…) do mẹ bị mắc một số bệnh do virut gây ra như:  cảm cúm, viêm gan, nhiễm vi rút HIV...

Chế độ dinh dưỡng của người mẹ thời kỳ này có ảnh hưởng đến sự phát triển thể của trẻ.

Chế độ dinh dưỡng của người mẹ thấp còn ảnh hưởng đến sự hình thành tế bào (nơron) thần kinh.

Tình trạng tâm lí của mẹ lúc mang thai như sự bất ổn về mặt tâm lí, sự lo lắng, nỗi sợ hãi thường xuyên có ảnh hưởng đến tâm lí của trẻ sau khi ra đời.

* Chăm sóc trẻ giai đoạn trong tử cung:

Trong giai đoạn này cần chăm sóc người mẹ chu đáo về thể chất và tinh thần. Có nghĩa là cần đảm bảo 1 chế độ lao động và nghỉ ngơi hợp lí cho người mẹ, cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết, quan tâm về mọi mặt tinh thần và tổ chức phòng bệnh tốt.

     b/ Giai đoạn sơ sinh

* Đặc điểm sinh lí: Sự thay đổi mt sống đòi hỏi đứa trẻ phải thích nghi với điều kiện sống hoàn toàn mới và luôn thay đổi. Các cơ quan và hệ cơ quan trong cơ thể như hệ hô hấp, tiêu hóa đã bắt hoạt hoàn toàn đôc lập, không còn phụ thuộc vào người mẹ như trước.

Sự phát triển thể chất thể hiện qua các chỉ số: chiều cao trung bình của trẻ sơ sinh là 50cm, cân nặng là 3000g; Một số hiện tượng xuất hiện tâm lí ở trẻ: sụt cân( 6%- 10%), vàng da, rốn rụng.

 

 

* Đặc điểm bệnh lí: bệnh tật của trẻ trong giai đoạn này có liên quan đến sự phát triển không bình thường của bào thai trong tử cung: trẻ có thể bị các tật bẩm sinh, suy dinh dưỡng, còi xương…..)

* Chăm sóc trẻ sơ sinh: việc chăm sóc trẻ sơ sinh cần chú ý các vấn đề sau: Tạo điều kiện cho trẻ được sống trong môi trường không khí trong lành; Đảm bảo chế độ dinh dưỡng hợp lí cho trẻ; Đảm bảo vệ sinh cá nhân tốt cho trẻ để phòng các bệnh nhiễm khuẩn trong và sau sinh.

     c/ Giai đoạn bú mẹ

* Đặc điểm sinh lí:

+ Chiều cao trong năm tăng trung bình 25cm. Đến cuối năm, chiều cao trung bình của trẻ đạt được là 75cm.

 + Cân nặng tăng trung bình trong năm đầu từ 6kg-7kg. Đến cuối năm, cân nặng của trẻ đạt được trung bình từ 9kg- 10kg.

+ Hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện, nhưng phải đáp ứng nhu cầu phát triển nhanh của cơ thể.

+ Hệ thần kinh tiếp tục phát triển, nhưng chưa hoàn thiện: mối liên hệ có điều kiện được hình thành không bền, quá trình lan tỏa chiếm ưu thế hơn quá trình tâp trung…do vây, hệ thần kinh trẻ nhanh chóng mệt mỏi khi làm việc,  trẻ không thức được lâu, mà ngủ nhiều lần trong ngày.

+ Da, cơ xương của trẻ có đặc điểm: các mô mềm, mỏng, các sợi cơ co giản chưa phát triển đầy đủ nên rất dễ bị tổn thương.

 

 

* Đặc điểm bệnh lí: do phản ứng bảo vệ cơ thể còn kém nên bất kì chỗ nào trên cơ thể trẻ bị tổn thương cũng nhanh chóng ảnh hưởng đến toàn bộ cơ thể; Trẻ có thể mắc bệnh nhiễm khuẩn như: sởi, đậu mùa, bạch hầu…nhưng biểu hiện bệnh thường không rõ rêt và không điển hình nên khó phát hiện.

* Chăm sóc trẻ lứa tuổi bú mẹ: Đảm bảo vệ sinh dinh dưỡng và tổ chức dinh dưỡng hợp lí giúp trẻ dễ dàng hấp thụ các loại thức ăn trong điều kiện hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện; Chăm sóc da cho trẻ cẩn thận vì da trẻ dễ bị tổn thương: đảm bảo tiêm chủng phòng bệnh truyền nhiễm thường gặp ở trẻ và phát hiện sớm những dấu hiêu của bệnh để có biên pháp chăm sóc tốt và cách li kịp thời.

     d/ Giai đoạn nhà trẻ

          * Đặc điểm sinh lí: chiều cao tăng trung bình hằng năm tăng được từ 8cm- 10cm, cân nặng trung bình hằng năm tăng được 2kg. Có sự thay đổi về lớn về chất lượng:

  + Hệ tiêu hóa phát triển nhanh: răng sữa mọc đủ 20 răng, trẻ có thể ăn các loại thức ăn cứng dần và đa dạng hơn.

  + Hệ cơ xương tiếp tục phát triển, cơ quan vận động trụ cột của cơ thể được hình thành (cột sống, bàn chân…)

  + Hệ thần kinh và cơ quan cảm thụ phát triển nhanh, sự phối hợp vận động được tăng cường, phạm vi giao tiếp mở rộng.

* Đặc điểm bệnh lí: trẻ hay mắc các bệnh nhiễm khuẩn (sởi, bạch hầu, ho gà, lao) do sự miễn dịch tiếp nhận qua sữa mẹ ít dần.

* Chăm sóc trẻ lứa tuổi nhà trẻ: Tổ chức chế độ dinh dưỡng hợp lí cho trẻ;Tổ chức vệ sinh cơ thể sạch sẽ; Hình thành miễn dịch chủ động cho trẻ bằng cách thực hiện tiêm chủng phòng bệnh và tổ chức rẻn luyên cơ thể cho trẻ bằng các yếu tố tự nhiên.

     e/ Giai đoạn mẫu giáo

  * Đặc điểm sinh lí: chiều cao trung bình hằng năm tăng được từ 5cm- 8cm, cân nặng trung bình hằng năm tăng được từ 1kg- 1,5kg; Hệ tiêu hóa ngày càng được hoàn thiện, quá trình hình thành men tiêu hóa được tăng cường; Hệ thần kinh ngày càng phát triển , hoạt động của các tế bào thần kinh tăng lên; Hệ cơ xương hoàn thiện dần, các mô cơ ngày càng phát triển; Cơ quan phát âm cũng phát triển  và hoàn thiện dần…

  * Đặc điểm bệnh lí: bệnh tật của trẻ giai đoạn này giảm đi rõ rệt, các bệnh về đường tiêu hóa ít gặp hơn.

  * Chăm sóc trẻ lứa tuổi mẫu giáo: Để tạo điều kiện cho các cơ quan trong cơ thể có thể hoàn thiện vào cuối giai đoạn này trong điều kiện hệ thần kinh chưa hoàn thiện,cần tổ chức chế độ sinh hoạt hợp lí cho trẻ; Cần tăng cường các biện pháp rèn luyện cơ thể để giúp trẻ chủ động phòng bệnh.

     f/ Giai đoạn học sinh

  * Đặc điểm sinh lí: răng sữa được thay thế bằng răng vĩnh viễn. Hệ thần kinh dần hoàn thiện, sự phát triển trí tuệ của trẻ được tăng cường….các tuyến nội tiết phát triển mạnh.

  * Đặc điểm bệnh lí: trẻ dễ mắc các bệnh thường gặp: cận thị, cong vẹo cột sống, bệnh thấp….

 CÂU HỎI ÔN TẬP

Câu 1. Ở giai đoạn nhà trẻ, trẻ có những đặc điểm gì? Làm thế nào để chăm sóc trẻ tốt ở giai đoạn này?

Câu 2. Làm thế nào để chăm sóc trẻ tốt ở giai đoạn mẫu giáo?