2. Sức khỏe và sự phát triển thể chất của trẻ em

2.1. Khái niệm về “sức khỏe”

Theo định nghĩa của tổ chức y tế thế giới (OMS) thì “sức khỏe” là một trạng thái thoải mái về thể chất, tâm thần và xã hội, chứ không đơn thuần là không có bệnh tật.

Có thể hiểu khái niệm sức khỏe (tức là cơ thể khỏe mạnh) có 3 mặt: thể chất, tinh thần và xã hội. Cả 3 mặt của sức khỏe làm thành một thể thống nhất, tác động qua lại với nhau và cùng quan trọng như nhau.

 

 

Đây chính là khái niệm cơ bản về sức khỏe và là cơ sở để đề ra phương hướng đúng đắn trong việc chăm lo sức khỏe cho mọi người. Tuy nhiên, sức khỏe của con người còn phụ thuộc rất nhiều vào tình trạng sức khỏe của họ lúc nhỏ. Việc bảo vệ & chăm sóc sức khỏe cho trẻ là điều kiện quan trọng đảm bảo cho mỗi người sau này có sức khỏe tốt, có khả năng học tập & lao động đạt hiệu quả cao.

2.2. Phân loại sức khỏe

a) Cơ sở phân loại sức khỏe

Để phân loại sức khỏe, có thể dựa vào các cơ sở sau đây:

- Trạng thái bên ngoài cơ thể.

- Chức năng hoạt động của các cơ quan và hệ cơ quan.

- Mức độ mắc bệnh mãn tính.

b) Các loại sức khỏe của trẻ em

Sức khỏe được chia thành 5 loại:

- Loại I: Những trẻ thực sự khỏe mạnh.

- Loại II: Những trẻ khỏe mạnh, nhưng có những sai lệch về chức năng khi mắc các bệnh mãn tính.

- Loại III: Những trẻ mắc các bệnh mãn tính ở mức độ chưa ảnh hưởng rõ rệt đến khả năng thích nghi với lao động & điều kiện sống.

- Loại IV: Những trẻ mắc các bệnh mãn tính ở mức độ ảnh hưởng rõ rệt đến khả năng thích nghi với lao động & điều kiện sống.

- Loại V: Những trẻ không có khả năng lao động & khó thích nghi với điều kiện sống.

2.3. Đánh giá sức khỏe của trẻ em

a) Cơ sở đánh giá sức khỏe của trẻ em

Để đánh giá sự phát triển thể chất có thể dựa vào các dấu hiệu sau:

- Dấu hiệu về hình thái: chiều cao, cân nặng, vòng ngực, đầu, cánh tay, …

- Dấu hiệu về chức năng: dung lượng phổi, lực cơ tay.

- Các dấu hiệu khác: hình dạng lồng ngực, cột sống, bàn chân, sự phát triển cơ, mỡ, sự phát triển răng, vận động, ngôn ngữ, giới tính…

Trong những năm đầu thì sự phát triển về chất của trẻ diễn ra nhanh.

Những trẻ hay mắc bệnh, hoặc thời gian bị bệnh kéo dài (các bệnh về đường hô hấp, tiêu hóa, suy dinh dưỡng, còi xương…) thì sự phát triển thể chất của trẻ sẽ chậm lại.

Sự phát triển thể chất của trẻ còn chịu ảnh hưởng của các điều kiện tự nhiên, kinh tế, văn hóa, xã hội.

Cần có kế hoạch kiểm tra sự phát triển thể chất của trẻ thường xuyên & có hệ thống để kịp thời phát hiện ra những thay đổi nhỏ về trạng thái sức khỏe của trẻ & nhanh chóng khắc phục.

Thường xuyên kiểm tra sức khỏe của trẻ & trẻ càng nhỏ việc kiểm tra cần được tiến hành thường xuyên hơn.

b) Đánh giá sức khỏe của trẻ bằng biểu đồ tăng trưởng

Sự phát triển thể chất của trẻ được thể hiện qua các chỉ số: chiều cao, cân nặng, vòng ngực, vòng đầu, vòng cánh tay… Trong đó chiều cao & cân nặng là hai chỉ số cơ bản.

- Sự tăng kích thước về chiều cao phụ thuộc vào sự phát triển của xương trong quá trình tăng trưởng, vào khối lượng toàn thân và sự phát triển của các cơ quan riêng rẽ.

- Cân nặng cũng là một chỉ số phát triển quan trọng. Giữa chiều cao & cân nặng không có sự phụ thuộc theo một tỉ lệ nghiêm ngặt. Trong cùng một lứa tuổi, những trẻ cao hơn thường có cân nặng lớn hơn. Cũng như chiều cao, nhịp độ tăng trọng lớn nhất trong năm đầu.

Trẻ em khỏe mạnh thì lớn đều khi trẻ được ăn uống đầy đủ, chăm sóc tốt & không mắc bệnh gì thì cân nặng hàng tháng sẽ tăng đều. Trẻ lên cân chậm, không lên cân hoặc sụt cân là trẻ không khỏe mạnh do không được chăm sóc, nuôi dưỡng đầy đủ hay mắc bệnh nào đó hoặc do cả 2 lí do trên.

Theo dõi trẻ bằng mắt thường thì không chính xác. Nhưng cân thường xuyên & xác định giá trị cân nặng trên biểu đồ tăng trưởng sẽ thấy rõ.

 

 

 

Cách sử dụng biểu đồ tăng trưởng:

- Ghi tháng đẻ của trẻ vào ô đầu của năm.

- Cân cho trẻ: có thể dùng tất cả các loại cân để cân cho trẻ, trẻ chưa biết ngồi thì dùng khăn, tã, nôi để cân; khi cân cần kiểm tra cân, cho trẻ mặc áo mỏng, cân trong phòng kín.

- Thời gian cân cho trẻ phụ thuộc vào tuổi: trẻ dưới 1 tuổi cân cho trẻ mỗi tháng 1 lần; 1-3 tuổi cân cho trẻ ít nhất 2 tháng 1 lần; 3-6 tuổi cân cho trẻ ít nhất 3 tháng 1 lần.

- Cách ghi kết quả: sau mỗi lần cân cho trẻ sẽ chấm lên biểu đồ 1 chấm tương ứng với số cân ở cột dọc & số tháng tuổi ở cột ngang sau đó nối lại ta sẽ được đường biểu diễn sức khỏe trẻ em.

- Cách đọc biểu đồ: đường biểu diễn sức khỏe trẻ em hướng dần lên trên từ trái sang phải thì là tình trang sk tốt, nằm ngang là tình trạng sk của trẻ bị đe dọa, đi xuống là nguy hiểm.

 

THỰC HÀNH

Xây dựng biểu đồ chuẩn về sự phát triển chiều cao và cân nặng của trẻ từ 0 đến 2 tuổi.